Агнета Плейел

Хто назiрае вецер Пераклад Рыгора Барадулiна

*  *  *

Авель. Жыццё ягонае пазбаўлена стрыжня. Непрыкаянасць i раздвоенасць, пачатыя й неўвасобленыя праекты, лiхаманкавыя планы, якiя нi да чаго не вялi. I нарэшце самота, падобная да дрыжыкаў у спёку. I пры гэтым неадступнае ўсведамленне таго, што ён адмовiўся ад адзiнага, чаго яму хацелася.

Праклятыя грошы! Мацi пiша, што бацька, нямтур, вырашыў залезцi ў даўгi, каб сын мог вярнуцца дамоў. Авелю ўсяго дваццаць чатыры гады, самае большае дваццаць пяць, яшчэ не позна вярнуцца й пачаць усё знава.

Авель адмаўляецца. Ён ведае: бацькi ўвесь час маюць патрэбу ў грашах. Трэба выхiтрыцца й самому наскрэбсцi гэтых грошай. Пад час рэдкiх паездак на ўзбярэжжа яму ў галаву прыходзяць розныя iдэi. Ён абдумвае праекты, якiя льга было б рэалiзаваць. Таму што справы з кавай iдуць кепска. Яванская кава знiшчаецца незразумелай заразай, што губiць каранi расцiнаў. Неяк сустрэўся яму датчанiн i распавёў пра мажлiвасць здабываць на Суматры фасфаты... Двое немцаў i адзiн галандзец мрояць абрабляць какосавыя пальмы на выспе Сент-Барб у Iндыйскiм акiяне... Какосы! Гэта Авелю па душы! Калi ён вяртаецца на кафейную плантацыю, план у яго ўжо гатовы. Ён носiцца са сваiмi праектамi, быццам яны ўжо ўвасабляюцца ў жыццё. Сент-Барб плавае ў моры, нiбыта поўны водыру букет. Какосавыя пальмы цягнуць да небасхiлу свае гнуткiя постацi. Самота Авеля не палохае -- цяпер, калi поспех не за гарамi. Вялiкая важнасць, што на выспе ён будзе адзiн! Ён адзiночка па натуры. Лоўля рыбы на спiнiнг, бiльярд i жанчыны -- усё тое, чым захапляюцца ў Сурабаi ягоны брат ды iншыя мужчыны, Авелю гiдзiць. У сваёй самоце ў Ванакойе ён мроiць пра самоту на Сент-Барб -- хто ведае, можа, мяноўна там ён знойдзе спакой, неабходны для ягоных заняткаў жывапiсам?

Гэтыя планы спараджае галеча, iмкненне заробiць. Але ад iх даводзiцца адмовiцца, спачатку ад аднаго, потым ад другога -- у яго няма стартавага капiталу, каб здзейснiць любы з праектаў. Гэта зачараванае кола. Праклятыя грошы! Авель кiраўнiк у Ванакойе, ён садзiць каву, але нават маладыя расцiнкi ўжо хворыя й чахнуць на вачох. Бактэрыi не маюць жалю да iх. Яванкi, што працуюць на плантацыi, пяюць. Яны смяюцца з маладога туана. I няправiльна садзяць флянцы. Колькi б ён нi тлумачыў iм, як гэта належыць рабiць, нiчога не дапамагае. Усё безнадзейна. Авелю хочацца кагосьцi ўдарыць. У яго свярбяць рукi. Аднойчы ён болей не змог стрымлiваць сябе, i вокала яго запанавала цiшыня. Ён даў поўху хлопчыку, якi працаваў на полi разам з мацi. Хлопчык прыкрыў рукой смуглую шчаку й адвярнуўся. Жанчыны знатоўпiлiся вакол, яны маўчаць, але Авель ловiць iхныя чорныя й варажнечыя позiркi. Нiхто нiчога не кажа. Жанчыны цярэбяць краi свайго адзення. Авелю сорамна, ён не ўмее кiраваць людзямi. Туан не мусiць саромiцца, калi нават каго й стукнуў. Ды Авелю сорамна. Ён садзiцца перад iмi на кукiшкi, паварочвае рукi далонямi ўгору й просiць прабачэння. Ён, iхны белы туан! Такое з iм упершыню. Яны нерухома стаяць перад iм. I неўзабаве зноў вяртаюцца да працы. Плечы iхныя блiшчаць ад кропелькаў поту. Сонца без лiтасцi. Як змовiўшыся маўчаць i садзяць расцiны ў зямлю.

I ўжо жанчыны, як звычайна, смяюцца, балбочуць i пяюць. Яны й забылiся на здарэнне. Усё матэрыяльнае, што валодае цяжарам, мiгацiць ад спёкi. Паветра вакол жанчын быццам трымцiць. Авель стаiць пад адным з ценiстых дрэваў, што акаляюць плантацыю. Ад спёкi кругамi йдзе галава. Перад вачыма танцуюць сiлуэты жанчын. Конь пад дрэвам апусцiў галаву. Вочы ў яго зацягнуты плёнкаю. Конь паварочвае да гаспадара галаву, але не бачыць яго. I каня адолела дрымота. Авель прысланiўся да каня й плача. Пачынаецца дождж. На кароткае iмгненне нябёсы расчынiлiся й надарылi зямлю вiльгаццю. Спамiж дрэвамi нашпацiць ахалодны ветрык. Смуглыя жанчыны выпростваюць спiны. Яны п’юць дождж, закiнуўся твары да неба. Дождж сканчаецца, не паспеўшы пачацца. I жанчыны зноўку схiляюцца да зямлi. Беспатольныя днi й пакутныя ночы. Тубыльцы! Нiшто не пакiдае след у iхных душах, усё праносiцца мiма. Iхныя галасы дападаюць да слыху Авеля, калi ён круiцца з боку на бок пад сеткай ад маскiтаў, зняможаны думкамi пра грошы. Галасы людзей у цемрачы. Гукi гамеланскае музыкi. Нечаканыя выбухi смеху. Узлятаюць i замiраюць. Жанчыны, ад iх пахне незнаёмымi кветкамi й пернаю плоццю. Яны нязменна акаляюць яго. Але ён самотны.

да вокладкi

да зместу

Агнета Плейел

4 + 4 + 4. Svenska Institutet, 1999.